Çocuklarda Diş Macunu Seçimi
Diş fırçalama alışkanlıklarını yeni yeni kazandırmaya başladığımız çocuk yaş grubundaki hastalarımızın diş macunu seçiminde en çok önem verdikleri, diş macununun ambalajı ve tadı olurken; bizim önceliğimiz içeriği ve flor konsantrasyonu. Karar aşamasında asıl belirleyici olan faktörler ise, çocuğun yaşı ve çürük risk durumudur. Amerikan Pediyatrik Diş Hekimleri Akademisi’nin yönergeleri doğrultusunda; ilk süt dişleri çıkmaya başladıktan sonra florlü macun kullanılmaya başlanmalıdır ve 3 yaşa kadar pirinç tanesi, 3 yaştan 6 yaşa kadar bezelye tanesi büyüklüğünde diş macunu kullanılması yeterlidir.
Flor, diş çürüğü oluşumunu önleme ve ilerlemesini durdurmada tartışması güç bir öneme sahiptir ve çoğu diş macununun içinde temel bileşen olarak yer alır. Çocuğun yaşına ve çürük risk durumuna göre macunun hangi konsantrasyonda flor içermesi gerektiğini, çocuk diş hekimi belirlemelidir.
Farklı şikayetlere özel olarak üretilen pekçok diş macunu arasından, çocuk yaş grubundaki hastalarımızda kullanılmak üzere bizim için en çok önem taşıyan ise, mine yapısını güçlendirmek için üretilen özel macunlar. Dişlerin kemik içinde geliştiği dönemde, mineral içeriklerinin yetersiz kalması sebebiyle, dişler beyaz opak lekelerle veya kahverengi yumuşak bir yapıyla sürebiliyor. Kliniklerimizde çok sık karşılaştığımız ve ebeveynlerin çürükle karıştırdığı bu gibi özel durumlarda mine yapısını güçlendirmesi için özel macunlar tercih etmemiz gerekebiliyor. Bu macunların içeriğindeki, florür ve kalsiyum gibi bileşenler, hasarlı mineyi onararak güçlenmesine yardımcı olurken; aynı zamanda dişleri çürüğe sebep olabilecek risk faktörlerine karşı da korur.
Çocuklara, günde 2 kez ve çocuğun yaşı için önerilen miktarda diş macunu kullanarak, diş fırçalama alışkanlığı kazandırılmalıdır. Dişler, genç erişkinlik dönemine kadar mutlaka ebeveyn kontrolünde fırçalanmalı; diş fırçalamanın bitiminde macunun tükürtülmesi sağlanmalı veya yapılamıyorsa macun diş yüzeylerinden silinerek uzaklaştırılmalıdır. ‘Uzman bir hekim’ tarafından ‘hastanın çürük risk durumu’na göre profesyonel olarak seçilerek önerilen ürünlerin, sadece ‘doğru’ ve ‘yeterli’ kullanımının zararsız olduğunu, özellikle bebek ve çocuk yaştaki hastalarımız için vurgulamak gerekir.
Çocuklarda Diş Fırçası Seçimi
Bebeklerin genellikle 6-12 aylıkken çıkmaya başlayan ilk süt dişleri ile birlikte dişlerinin fırçalanmaya başlanması, süt dişlerinin düşme yaşına kadar ağızda tutulması ve genç erişkinlik döneminde daimi dişler tamamlanana kadar estetik ve fonksiyonel görevlerini yerine getirebilmeleri açısından çok önemlidir. Bebeklik döneminde çürük bakterisiyle tanışan çocuklarda, alınan anne sütü veya hazır mamaların da çürük aktivitesini arttırdığını göz önünde bulundurarak, ilk süt dişlerini ağızda görür görmez diş fırçalamaya başlanması gerektiğini vurgulamakta fayda görüyorum.
Piyasadaki marka ve ürün çeşitliliğine bakarak, ‘bebeklerde hangi diş fırçasını tercih etmeliyiz?’ ya da ‘çocuklar için kullanacağımız diş fırçalarının sahip olması gereken özellikler neler?’ gibi, ebeveynlerin sıklıkla sorduğu soruların cevapları üzerinde duralım;
Bebeklik döneminde diş fırçalamak, tamamen ebeveynlerin devamlılığını sağlamaları gereken bir sorumluluktur. Bebekler için üretilen diş fırçalarının temizleyici uçları, kıl veya silikon yapıdadır. Bebeğin ağız yapısına uygun olarak, kıl uçlu soft/ultra soft diş fırçalarının veya silikon uçlu parmak fırçaların her ikisi de tercih edilerek; çürük risk durumuna göre çocuk diş hekiminin önerdiği tür ve miktarda bir diş macunu ile kullanılabilir. Silikon parmak fırçaları, yeni dişlerin çıkmaya başladığı bölgelerde, diş etlerine masaj yaparak bölgeyi rahatlatabilir ve kanlanmayı arttırarak diş çıkarma sürecinin hızlanmasına, sürecin daha kolay geçmesine yardımcı olabilir.
Çocukluk döneminde ise, diş fırçalamak, hem çocuklara sevdirerek alışkanlık kazandırmaya çalıştığımız bir sağlık öğretisi, hem de ebeveynlerin takibinden sorumlu oldukları bir ev ödevi gibidir. Bu dönemde, seçilecek olan diş fırçasına, çocuğun zevklerine, sevdiği renklere ve çizgi film karakterlerine göre; çocuğun da diş fırçası seçimine dahil olmasını sağlayarak karar vermek; diş fırçalamayı eğlenceli bir etkinlik olarak algılaması ve hevesle alışması için önemli bir adımdır. Ebeveynlere düşen görev, çocuğun, yaşı için uygun olarak üretilen diş fırçaları arasından, en ideal seçimi yapmasında yönlendirici olmaktır. Bu noktada ebeveynlerin dikkat etmeleri gereken ise; diş fırçası başlığının çocuğun yaşı ve ağız yapısı için doğru büyüklükte seçilmesi, fırça başlığının olası diş eti yaralanmalarına engel olacak şekilde yuvarlak kenarlı olması, fırça kıllarının yumuşak, temizlenebilir olması ve fırça sapının çocuğun kolay kavrayabileceği yapıda tercih edilmesidir. Bu özelliklerin çoğu, piyasada çocuklar için üretilen diş fırçalarında mevcuttur ve çocuk diş fırçalarının üzerinde kullanılması önerilen yaşlar genellikle yer alır.
Hastalarımızın sıklıkla sordukları diğer sorular da ‘Elektrikli diş fırçası kullanmaya ne zaman başlayalım? Çocuklar için uygun mu?’
Manuel diş fırçalarına göre daha kısa sürede temizlediği düşünülen diş yüzeyi genişliği, sesli ve ışıklı tasarımları ve el becerilerinin gelişmeye devam ettiği dönemde çocuklarda daha etkili diş temizliği yapabileceği düşüncesi elektrikli diş fırçalarının avantajları olarak ön plana çıkıyor. Ancak, burda dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, elektrikli diş fırçalarının, diş fırçalamaya yeni yeni alışmaya çalışan çocuklarda; çocuğun döner diş fırçası başlığı ile uyguladığı kontrolsüz basınç veya başlığın dönme hareketinin oluşturabileceği bir travma ile, diş etlerinde ciddi yaralanmalara sebebiyet verebileceğidir. Özellikle karma dişlenme döneminde olan, süt dişlerinin düşüp daimi dişlerin çıkmaya başladığı hastalarımızda, diş etleri daha hassastır. Elektrikli diş fırçasına, bu dönemde, daimi dişler tamamlanana kadar, ara vermek doğru bir yaklaşım olacaktır. Diğer taraftan, çocuk, fırça başlığının dönme hareketini yönlendiremeyeceği ve otomatik fırça hareketlerinin temizleme etkisini öngöremeyeceği için, diş etlerine zarar vermese dahi, etkili fırçalama ve yeterli temizlik sağlayamayabilir. Dişlerinde konum bozukluğu olan, yer darlığı sebebiyle dişlerde çarpık, sıkışık dizilim gördüğümüz çocuk hastalarda bu durum daha fazla önem kazanır. Bu nedenle, çocuklarda elektrikli diş fırçası mutlaka ebeveyn kontrolünde kullanılmalıdır.
Çocuk Diş Hekimi Nurgül Demir 